Boek 4: Te Koppele

Jan te Koppel (ca 1725), zoon van Aelbert te Koppele (1691) uit Avest is omstreeks 1747 met zijn vrouw Berendina Dieperink op Abbink (ca 1725), op Vragender 61 C gaan wonen, dat hij volgens het verpondingscahier in 1749 heeft overgenomen van Berent Dieperink. In de transcriptie van het trouwboek van Eibergen is beschreven dat hij op 18 december 1752 van Olden Eibergen naar Vragender onder Lichtenvoorde is gegaan. Letterlijk staat er  “zijn derwards met att om te trouwen versonden den 18 december 1752”. Bij de doopinschrijving van zijn zoon in 1754 te Lichtenvoor­de, geeft hij op te zijn Jan Coppel­mans op Abbink. Zijn echt­genote wordt dan opgegeven als Bene Klein Abbink. Vragen­der C 61 bleek dus Klein Abbink te zijn, ook wel Abbink-Beneman genoemd (Beneman was de buurman).
De reden om vanuit Avest naar Vragender te verhuizen staat nergens beschreven, maar enkele ouderen uit Beltrum weten te vertellen dat de Koppels behoorlijk wat erven  en gronden in Avest, Lintvelde en Beltrum in eigendom kreeg en daardoor behoorlijk wat macht. De toenmalige Heeren en Voogden waren er op tegen dat de familie Te Koppele nog meer bezittingen kreeg in Beltrum en omstreken en het waren nogal ondernemende mensen, aldus de overlevering. Een aantal hebben ervoor gekozen om hun heil in een andere plaats te zoeken zoals Lievelde en Vragender.

Boerderij Abbink was gelegen op Vragender Beoosten kavel 495.  En Klein Abbink Vragender Beoosten C61 lag op steenworp afstand net ten oosten van Abbink. Beiden aan de huidige Meddoseweg in Vragender, Klein Abbink aan de kruising met de Huttendijk. Omdat beide kaarten omgekeerd op elkaar aansluiten is dit niet goed waarneembaar. De onderkant van kaart met kavel C61 sluit aan op de rechterkant van de kaart met Abbink, kavel 495.

In 1778 laat volgens het verpondingscahier Garrit Jan te Koppele een huis zetten op een stuk grond dat op 21 januari 1780 wordt aangekocht door hem van Jan Hendrik Hartman. Volgens het Verpondingscahier “Een Molder gez(aai) ’t Tewis Meuken, ½ dag gras majens agter de Huunink bunte gelegen”. Wie is deze Garrit Jan? Mogelijk dat dit Jan (1725) is, maar dat is geheel niet duidelijk.

Omstreeks 1788 ging Klein Abbink over naar zijn zoon Gerrit (1768).

Op 21-2-1802 koopt weer een Garrit Jan te Koppele van Engelbartus Mecus op Luttekenhuijs een perceel groot 1,5 schepel gezaai. Dat nieuw gekochte ligt blijkbaar naast het stuk dat hij in 1780 al had gekocht. Het heeft in ieder geval dezelfde naam als de grond die hij in 1780 kocht: ’t Tewis Meuken.
Er woont nu (2015) nog in die buurt een familie die de bijnaam Teeuws heeft.

In 1804 kocht Garrit (1768) van Jan Hendrik Broekman het perceel “Huusker” dat moet hebben gelegen naast het huidige perceel Meddoseweg 2a ofwel naast de boerderij Beneman, dat heeft gelegen tussen “Greteman” en “De Wolter”. Voor 1742 stond het ook wel bekend als Klein-Dieperink.
Zo breidde het erfgoed zich in Vragender steeds verder uit.

In het hoofdstuk Historische woonplaatsen leest u meer over Abbink en de bewoning aan de Meddoseweg.

In de lijst van Vragenderse katholieken van 1864 kwam geen Te Koppel meer voor. Dit houd in dat onze familie niet in Vragen­der naar de kerk ging maar in Lichtenvoorde omdat Jan daar ook de doop van zijn kinderen heeft aangegeven.

100 jaar later…
Jos Wessels uit Bredevoort heeft in zijn familieboek “Wessels” enige pagina’s aandacht besteed aan onze familie uit Boek 4. Wij zijn hem dankbaar dat wij enkele passages in onze geschiedenis mochten overnemen. De oudst bekende gegevens uit het archief van Wessels waar meer dan algemene bijzonderheden van bekend waren, waren van Johannes Hermanus te Koppele (1848), ook wel “Huuskes-Manus” genoemd, die leefde van 1848 tot 1924. De bijnaam  “Huuskes” was mogelijk een verwijzing naar het kleine (of de kleine) huisje(s) waar zij woonden. Volgens de gegevens van Wessels hebben de Koppels gewoond in de middelste van een groepje van drie boerderijen (perceel 513), waarvan de andere twee werden bewoond door de familie Bennink (Greteman) aan de Meddoseweg 6 (perceel 512) en door De Wolter (perceel 505), Meddoseweg 8. De huizen van Te Koppele en De Wolter stonden zo dicht bij elkaar dat men er alleen met een kruiwagen tussendoor kon.

Manus (1848) was een echte levensgenieter die graag een borreltje dronk en ook regelmatig in de olie was. Wij citeren een passage van het werk van Wessels, waarbij wij benadrukken dat zijn boek overigens over­wegend serieuze zaken bevat:

Zijn vaste maat was zijn zwager Johannes Bernardus Boschker, bijgenaamd Vos-Nardus of Vos-Naads….Nadat Vos-Naads zijn vrouw en zoontje binnen twee jaar had verloren, ging hij wonen aan de heden ten dage Meddoseweg 5, dat nu wordt bewoond door de familie Tiggeloven….Na zijn verhuizing was Vos-Naads de over­buurman van Te Koppele geworden. Hij werd daarmee de vaste maat van Huuskes-Manus en samen trokken ze er vaak op uit. Zij speelden de hoofdrol in menig schelmenstuk. Zo gingen zij in Lichtenvoorde eens een borreltje drinken met jachtopziener Teun van Kampen. Eigenlijk konden ze Van Kampens bloed wel drinken want ons tweetal stroopte ook. Ze hadden al menige onplezierige botsing met de jachtopziener gehad. Die bewuste avond was de stemming echter opperbest. Na afloop ging het drietal, goed aangeschoten arm in arm, op Vragender aan. Onderweg schoot Teun van Kampen ineens in een diepe beek langs de Vragenderweg, die vol water stond. Vos-Naads wilde hem redden, maar Huuskes-Manus hield hem tegen: “Bu’j gek, laot hee zichzelf redden!”. “Maor as hee noo ‘ns verzöp”, riep Vos-Naads vertwijfeld. “Dan heur i’j morgen de karkklokken wal loed’n”, antwoordde Huuskes-Manus doodgemoedereerd. Het tweetal toog op huis aan en liet Van Kampen achter. Ongetwijfeld hebben ze de volgende morgen met enige zorg naar het gelui van de kerkklokken geluisterd. Maar de doodsklokken hoorden ze niet. Teun van Kampen had zichzelf gered. Als het tweetal naar het café ging, zo werd verteld, liep Huuskes-Manus altijd voorop. Slechts eenmaal per jaar zag je Vos-Naads voorop gaan, dat was net voor Pasen, als het twee­tal moest gaan biechten. 

Als men weet dat de drie families Te Koppele, Bennink (Greteman) en De Wolter het met één waterput moeten doen, dan zal het duidelijk zijn dat deze put letterlijk een bron van conflicten was. Wessels schrijft hier verder over:

Omstreeks 1900 stonden ’s morgens vroeg “Greten-Kobe” en “Huuskes-Drieke” (Hendrika Boschker – te Koppele van 1847) al met elkaar te “kaekelen” (schelden) wie het eerst water mocht putten. Buurvrouw Greten-Kobe stond toch al niet als gemakkelijk bekend. Als in die tijd de oude jachtopziener Hahné, beter bekend als “de Olde Hane”, met zijn jachtgeweer door Vragender liep en de kinderen hem in onver­valst dialect vroegen: “Olde Hane, waor gao’j hen?”, dan was het antwoord steevast: “Greten-Kobe doodscheeten”. En met dat antwoord nam ook de Vragenderse jeugd genoegen.

Er werd verteld dat het bij Te Koppele altijd gezellig was en een gemoedelijke sfeer. Iedereen voelde zich bij hen op zijn gemak.

Hendrik te Koppele (1890), de enige zoon en jongste kind van Manus en Drieke had een zwakke gezondheid. Hij had zwakke longen en snel last van benauwdheid. Ook zijn zuster Aleida (1883) had daar last van. Jos Wessels, schrijver van voornoemde gelijknamige familie-genealogie, beschrijft het als een echte Te Koppele-kwaal. Want ook verscheidene uit de jongere generaties bleken hier last van te hebben gehad. Na zijn veertigste kon Hendrik het werk niet meer zo goed meer alleen aan. Zijn neven Frans en Bernhard Wessels kwamen hem vaak helpen en bleven er ook sla­pen. Op 1 september 1933 kwam Hendrik inwonen bij zijn zuster Aleida. Zijn gezondheidstoestand was dusdanig dat hij niet meer zelfstandig kon wonen. De boerderij werd toen voornamelijk bewerkt door de jongens van Wessels. In februari 1940 ging zijn toestand snel achteruit, zodat besloten werd een dokter te roepen. Een dokter erbij halen was iets bijzonders in die da­gen. Hendrik was zijn leven lang niet bij de dokter geweest. Ook deze keer ontsnapte hij aan de arts. Toen de dokter het huis binnenkwam, blies Hendrik net de laatste adem uit. Hiermee verdween de familienaam Te Koppele uit Vragender.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s